Vlaanderen kent, net als in de omliggende landen en regio’s zogenaamde ‘landgoederen’. Een landgoed, in de volksmond soms ook wel een kasteeldomein genoemd, betreft vaak een groter domein in privaat eigendom welke ook privaat beheerd worden. Ze kennen een specifiek karakter met een veelheid aan functies (o.a. erfgoed, natuur, bosbouw, landbouw, jacht, wildbeheer en toeristische ontsluiting), die allen met elkaar interageren en waar innovatie van oudsher in het DNA zit.
Het moet dan ook niet gezegd, dat het beheer van dergelijke domeinen van een zekere omvang en waarbij zoveel functies een rol spelen, een enorme uitdaging zijn. Bovendien heeft men in het verleden kunnen vaststellen dat de huidige instrumentaria ter opmaak van een beheerplan, onvoldoende afgestemd zijn op de multifunctionele benadering van een landgoed.
Vraag van de klant
Het Agentschap van Natuur en Bos wenst, in het kader van de erkenning van de Vlaamse Parken, de verkenning van het potentieel van het concept ‘Whole Estate Plan’. Deze studie heeft tot doel om te kijken hoe het instrument uit het Verenigd Koninkrijk tegemoet kan komen aan de noodzakelijke geïntegreerde en multifunctionele benadering van een beheerplan voor landgoederen. Het moet dan ook de mogelijkheid bieden om landgoedbeheerders een integraal toekomsttraject uit te laten tekenen, vertrekkende vanuit potenties, belemmeringen en kansen.
Hoe aangepakt?
Voor de verkenning van het potentieel van de Whole Estate Plans zijn we van start gegaan met een grondig literatuuronderzoek. In de aanloopfase hebben we hiervoor eerst de huidige Vlaamse planningsinstrumenten (natuurbeheerplan, erfgoedbeheersplan en geïntegreerd beheersplan) aan een grondige doorlichting onderworpen. Dit om na te gaan of en waarom deze instrumenten niet toepasbaar zijn op een landgoed. Vervolgens zijn we ons gaan verdiepen in de bestaande instrumentaria van het Verenigd Koninkrijk (Whole Estate Plan) en Nederland (landgoedbeheerplan).
Vanuit dit literatuuronderzoek is een voorstel uitgewerkt naar opbouw en procesdoorloop voor historische landgoederen in Vlaanderen. Vervolgens werd dit concept – het zogenaamde ‘Toekomstplan’ – toegepast op de testcase van Domein Hex te Heers. Dit om vooral de verschillende mogelijkheden en knelpunten van dit instrument beter te begrijpen en zo nodig het concept bij te kunnen sturen.
Tips?
Wij slaagden erin dit project tot een goed einde te brengen dankzij een combinatie van:
- Een ruime expertise op ecologisch en bosbouwkundig vlak;
- Een ruime expertise op cultuurhistorisch vlak;
- Een uitgebreide ervaring omtrent de opmaak van beheerplannen;
- Een uitgebreide ervaring omtrent studies op het snijvlak tussen natuur en landbouw;
- én het vermogen om dit te bespreken met de opdrachtgever en betrokken stakeholders gedurende het verloop van het project.